De strafrechter in het verdachtenbankje?
6 augustus 2008Onder de titel “falende rechters vaker bestraffen” verscheen onlangs een artikel in o.a. De Gelderlander waarin een groep advocaten en rechtswetenschappers pleit voor het uitbreiden van de mogelijkheden om rechters die tekort schieten en fouten maken te bestraffen. Tevens zouden rechters hun oordeelsvorming “opener” moeten motiveren. Op zijn website voegde Maurice de Hond daar terecht aan toe dat ditzelfde ook zou moeten gelden voor falende officieren van justitie. En zelf zou ik nog een duit in het zakje willen doen, door falende advocaten meer en beter dan nu aansprakelijk te stellen. Want het tuchtrecht voor advocaten is in de praktijk vaak een lachertje. Ik kom daar nog op terug.
Maar hoe vanzelfsprekend het voorgaande ook mag klinken, het roept belangrijke vragen op. Wanneer “faalt” een rechter, officier van justitie of advocaat? Wie moet dat beoordelen? En welke sancties dienen zich dan aan? Vooral de eerste vraag is moeilijk te beantwoorden.
Om het niet te gecompliceerd te maken, gaat dit bericht vooral over “falende rechters”. De andere beroepscategorieën komen nog aan de beurt.
“Falen” is een zwaar woord en “rechtspreken” een bijzonder vak. Een ding is zeker: het is geen wiskunde. Het kan en mag dan ook niet zo zijn dat een rechter die een vonnis velt dat door een hogere rechter wordt herroepen per definitie de klos is. Dat zou in de praktijk betekenen dat elke rechter van de rechtbank bij wijze van spreken zijn biezen wel kan pakken, want het is gebruikelijk dat het vonnis van de rechtbank door het Hof wordt vernietigd, omdat het Hof niet wil opdraaien voor pietluttige (vorm)fouten van de rechtbank. Zelfs een vrijspraak die in hoger beroep wordt “omgetoverd” tot een veroordeling (of vice versa) zegt wezenlijk nog niets. Is er wel een “fout” gemaakt en zo ja, wie heeft die fout dan gemaakt?
Ook onvrede over de soort en de hoogte van een straf leent zich in zijn algemeenheid niet voor een (stevige) tik op de vingers. Over de straf kan per definitie worden gediscussieerd en zal ook altijd worden gediscussieerd. Mensen die vinden dat rechters in ons land te laag straffen - en dat zijn er nogal wat - moeten zich realiseren dat hun mening ook maar betrekkelijk is. Wat de één een te hoge straf vindt, zal de ander te laag vinden. Een experiment heeft ooit uitgewezen dat burgers die de details van een zaak kennen over het algemeen lager straffen dan rechters, terwijl diezelfde burgers daarvoor steen en been klaagden over de veel te lage en softe straffen. Voor een veroordeelde zal de straf vaak te hoog cq te zwaar zijn en voor een slachtoffer van een ernstig geweldsmisdrijf of zedendelict zal een straf nooit zwaar genoeg kunnen zijn.
Maar er zijn andere gevallen waarin er alle reden is de rechter tot de orde te roepen. Gevallen die ik ook in de praktijk ben tegengekomen en die soms als het ware in de rechtspraktijk zijn ingebakken. Ik noem ze kort op, waarbij ik benadruk dat ik geenszins naar volledigheid streef en dat de genoemde gevallen onderling ook een zekere samenhang vertonen: Lees meer »
een rapport van de hand van Maurice de Hond met de veelzeggende titel: “Als een slager zijn eigen vlees keurt” en het nog veel meer zeggende onderschrift “Een pleidooi voor een onafhankelijke instantie om fouten die ontstaan door gebrek aan professionalisme en integriteit bij politie en Openbaar Ministerie te onderzoeken en corrigeren”. Het is een schokkend rapport dat brede aandacht verdient en dat eigenlijk verplichte kost zou moeten zijn voor iedereen die maatschappelijk is betrokken en die de rechtspleging ter harte gaat.